سید اسحاق شجاعی

نهضت بزرگ امام حسین(ع) بدون شک یک نهضت اصلاحی بود. هدف آن حضرت مبارزه با فساد و بی بند و باری حاکمان بنی امیه بود که جامعه اسلامی را به فساد و تباهی جاهلیت کشانده بودند و چیزی نمانده بود که آن را در پرتگاه سقوط و تباهی برسانند. خود آن پیشوای انسانیت در آغاز حرکت خود به سوی عراق، در بیانیه ای هدف خود را اصلاح طلبی و احیای ارزش های انسانی و اسلامی اعلام می کند. این بیانیه انگار برای تاریخ گفته شده است تا دستگاه خبرساز و جعل کننده بنی امیه، قیام امام را برای آیندگان دگرگونه معرفی نکند. فردا نگویند حسین برای رسیدن به قدرت و تکیه زدن بر زمامداری مسلمانان و رسیدن به دستگاه یزیدی مبارزه می کرد. یا نگویند حسین قصد برهم زدن آرامش جامعه را داشت و او یک آشوب طلب بود. او وحدت امت اسلامی را هدف گرفته بود. جعل نکنند که حسین(ع) به دنبال گرفتن منافع بیشتر و به دست آوردن جایگاه بهتر در دستگاه یزید و کسب ثروت و قدرت فراوان تر بود. 

امام حسین(ع) طرح های دستگاه سیاست را پیشاپیش خوانده بود و می دانست که دستگاه بنی امیه همۀ این تهمت های ناروا را به او نسبت خواهد داد. برای همین هم سیاست مبارزه و هدف قیام خود را به روشنی اعلام کرد: «وانّی لم اخرج اشرا و لا بطرا و لا مفسدا و لا ظالما و انما خرجت لطلب الاصلاح فی امۀ جدّی، ارید ان آمر بالمعروف و انهی عن المنکر و اسیر بسیرۀ جدِّی»

خلاصه سخن و هدف امام این است که می گوید: من نه برای ریاست و یا برهم زدن ثبات و آرامش مردم و نه برای به فساد کشاندن جامعه قیام کرده ام، بلکه هدف من این است که جامعه اسلامی را که با سیاست های شیطانی معاویه و دستگاه سیاست بنی امیه به فساد و انحراف کشیده شده است، به اصلاح و راه راست و نیکی و خوبی باز گردانم.

از نظر امام حسین(ع) اصلاح امور مسلمانان و احیا دین خدا یک وظیفه دینی و در عین حال انسانی است. هر انسانی در هر زمانه ای با درک فساد و درک ضرورت اصلاح باید برای اصلاح وضعیت مادی و معنوی مسلمانان قیام کند. وقتی جامعه اسلامی به سوی خواری و ذلت روان است، بر هر مسلمانی لازم است برای بازگرداندن عزت به جامعه اسلامی دست به مبارزه بزند؛ به هر صورتی که ممکن و میسر باشد. این امر آن قدر اهمیت دارد که جان های بسیار عزیزی در راه آن قربانی گردد. امام در بیان دیگری فرمود:

«ما اهون الموت علی سبیل العزّ و احیاء الحقّ، لیس الموت فی سبیل العزّ الّا حیاۀ خالدۀ، لیست الحیاۀ مع الذلّ الّا الموت الذّی لاحیاۀ معه.» (علامه سید محسن امین، اعیان الشیعه، 1/581)

مرگ برای اصلاح امور جامعه اسلامی و باز گرداندن عزت و زنده کردن حق و حقیقت چقدر آسان است. این مرگ نیست، زندگی جاودان است. اما زندگی کردن با ذلت و خواری، مرگ همیشگی است که مردان آزاده هرگز تن به آن نمی دهند.

از کلام امام حسین(ع) اهداف اصلاح گری آن حضرت به روشنی آشکار است چنان که به نمونه های از آن اشاره کردم. پس امام حسین(ع) خود یک اصلاح طلب و احیاگر بود و نهضت او یک نهضت احیاگری و اصلاح طلبانه به حساب می آید. نهضت اصلاحی که برای آزادگان عالم الگو قرار گرفت و اصلاح طلبان جهان مانند گاندی، نهرو، اقبال و ... در نهضت های آزادی خواهانه و اصلاحی خود او را سرمشق خویش قرار دادند. اگر توفیق بود بخش دیگری از این نوشته را به این مهم اختصاص خواهیم داد.