جغرافیای انسانی بلخاب

بلخاب در حدود هفتاد تا هفتاد و پنج هزار جمعیت دارد. مرکز اداری و اقتصادی و بازار بلخاب ترخوج نام دارد که در وسط دره موقعیت دارد و بزرگترین قریه بلخاب نیز می باشد. بلخاب از یک صد و سه قریه کوچک و بزرگ تشکیل شده است. بزرگترین قریه های بلخاب یکی تلّ عاشقان است در غربی ترین نقطه و دیگری پیرغوله است (بی غوله) در شرقی ترین نقطۀ دره. هرکدام از این دو قریه در حدود چهارصد تا پنجصد خانوار جمعیت دارد.

مردم بلخاب از لحاظ مذهبی همگی مسلمان و شیعه اثنا عشری هستند. از نظر قومی بیشتر مردم از سه تیره هزاره ها، سادات و تاجیک ها تشکیل شده اند. هزاره ها بیشتر در غرب دره سکونت دارند، تاجیک ها در مرکز و غرب دره، یعنی در قریه های ترخوج و دره مزار و زوک و بی غوله می باشند. سادات تقریبا در همه جای دره بلخاب ساکن می باشند. خصوصا در قریه های دره مزار در غرب و ترخوج در مرکز و قریه های میر سید مراد و سرپل (محل تولد علامه سید اسماعیل بلخی) و تل عاشقان در شرق پراکنده هستند.

زبان مردم بلخاب فارسی دری است. با دو گویش معمول در مناطق مرکزی و صفحات شمال. در قسمت های غربی دره که بیشتر هزاره ها ساکن هستند، گویش فارسی هزارگی رواج دارد اما در مرکز بلخاب یعنی ترخوج و نیمه غربی دره با گویش فارسی معمول در شمال افغانستان سخن گفته می شود.

چنان که پیشتر اشاره کردم بلخاب در حد فاصل صفحات شمال و هزارجات قرار دارد. به همین دلیل هم از لحاظ نژادی ترکیبی است از مردمان هردو منطقه، یعنی هزاره ها و تاجیک ها و هم از لحاظ زبانی و گویش فارسی دری، دارای ویژگی های زبانی هردو منطقه از کشور است.