متصل چون شددلت باآن عدن          هین!بگومهراس ازخالی شدن

امرقل زین آمدش کای راستین         کم نخواهدشدبگو،دریاست این        مثنوی5/3197-3198  

 

 

     انسان موجودی پیچیده وشگفت انگیزی آفریده شده ودر نفس او نيازها و غرايز گوناگونى قرار داده شده است كه همگى طالب ارضا و هدايت صحيح هستند. زیرا انسان تنهاموجودی است که همیشه درحال شدن است وهیچ گاه ظرفیت هایش به نهایت نخواهد رسید. خداوند متعال براى هدايت انسان بهترين ابزارها را در اختيار او قرار داده و امكانات متعددى به او عطا كرده است تا هم بتواند نيروى خود را صرف ارضاى نفسانيات جسمانی وخاکی خودش كند و هم با امكانات و نيروى داده شده بر خواهش هاى نفسانى غلبه كند و كشش هاى درونى خود را مهارکرده تحت نظم و ضابطه در آورد. دو راهنمای مهم نيز در اختيار او قرار داده است تا حق را از باطل و سره را از ناسره تشخیص دهد؛ يكى ازآن هاعقل است که در درون انسان ها جای دارد. ديگرى پيامبران الهى یعنی انسان های برگزیده وپاک سرشتی که ازمیان خودمردم برگزیده می شوند.خداوندپیام های خودراکه وحی نام داردبه وسیله آنان برای انسان هامی فرستد. تا تمام رفتارهای درست را به انسان ها بياموزد و حدود و مقررات آن را نيز روشن نمايد، چون عقل داراى خطا و نقصان است وبه تنهای نمی تواندانسان هارادرراه کمال وسعادت شان هدایت کند. برترين هادى آن است كه داراى مقام عصمت و مرتبط با وحى باشد، تنها راه آن بعثت است وعقل بایددربرابرپیام آسمانی وحی سرتسلیم فرودآورد. ازبیان سحرآمیز مولاناجلال الدین محمدبلخی دراین قسمت بهره مندشویم:

نقل آمد، عقل اوآواره شد          صبح آمد، شمع اوبیچاره شد

عقل چون شحنه است، چون سلطان رسید شحنه ی بیچاره درکنجی خزید

عقل سایه حق بود، حق آفتاب            سایه راباآفتاب اوچه تاب؟

چون پری غالب شودبرآدمی               گم شودازمرد، وصف مردمی

هرچه گویدآن پری، گفته بود       زین سری زان،آن سری گفته بود         مثنوی4/2109- 2113